GÜLMİSAL GÜRSOY

KEN'AN RİFÂÎ DİVÂNI'NDAN SEÇMELERLE BAŞ BAŞA                           

        

                                                                                 15. BÖLÜM
                                                                           BİR NOKTA İDİM
                                                                          (Eliften Yâ’ya Kadar)
                                                                                (Seyr-i Rûh)

Korkma bu kadar kendinden, aslından, hakikatinden… Sendeki seni bilmemektir esas korkulması gereken. Sendeki seni bilmez isen nasıl  da komik ve acı hadisler yaşanabiliyor ki bir bilsen. İşte bunlardan bir örnek:

Vaktin birinde meşhur gölge oyunumuz “Karagöz ile Hacivat” sahnelenirken seyircilerin arasına bıçkın bir adam karışmış. Adam, homurdanarak oyunu izliyormuş ancak oyunun sonuna yaklaşırken bakışlarını sahnedeki kuklalara kilitleyerek öfke ile bağırmış:  “Vay ahlâksızlar, çekilin sevenlerin arasından.” Seyirci şaşırmış, adam öfkeli, sahnede ise oyun kesintisiz sürmekte ama Adam elini silahına atıp arabozucu karakterlere ateş etmez mi! “Vay ağa ne yapıyorsun!” demişler fakat ortalık anında toz dumana boğulmuş. 

“Yok artık daha neler, böyle bir şey gerçek olamaz” demeyin. Biraz dikkatli bakarsak hayat -zaman zaman da değil genellikle- bu tip hâdiselerle dolu değil mi? İnsan, çoğu kez kalıba takılıp, kalıbın ardındaki hakikati yok sayabiliyor. Zîra bu hayatta karşımıza bin türlü karakter çıkıyor, onların pek çoğu yeri geliyor yol kesiyor, kırıyor, döküyor, parçalıyor ancak bizlerin onlara bakışları çoğu zaman o bıçkın adamdan farklı maalesef olamıyor ki! Oysa insan, kendiyle bir yüzleşebilse, kendiyle barışabilse, aslını fark edebilse… Belki karşımızdaki nefsine esir düşüp kendine ihanet ederek bol bol saçmalıyor ama bize acaba onun aracılığıyla ne anlatılıyor diye bir düşünebilse… Burada var bir garip denge.

Zor iş. Lâf kolay da îmânın gereğini hayata yerleştirebilmek, zor iş! 
“Herkesi, her zerreyi Allah yarattı, mazlumu da Allah yarattı” diyebilmek îmân sahibi için kolay olsa da “zâlimi de Allah yarattı” diyebilmek, zor iş.

“Hâdiselerin anlattığı bir hakikat var” diyip o hakikati arayıp bulabilmek, onunla canımız yansa da yüzleşebilmek, zor iş.

Hak yeniyorsa, zülüm sergileniyorsa bunlarla mücadele şüphesiz elzem. Ama bu yolda bıkmadan, usanmadan, yılmadan, yıkılmadan, nefsin bencilliklerine, kurnazlıklarına yenilmeden, insan onuruna yaraşır şekilde yürüyebilmek, zor iş… 

Bin kere düşüp bin kere kalkmak, yenilgilerden dibe vurmamak zor iş.  Batağı, pisliği, çamuru teşhis edebilmek zor iş.  Oradan kurtulabilmek, çok zor iş… Bütün bunlar ve benzerleri zor iş olsa da başarı imkânsız mı acaba?  

Zalimin nefsanî perdesiyle sıkı sıkı örtülmüş olmasına rağmen yine de ondan ümit kesmeyen hakikat nuru, masumun, o duruluğundan, şeffaflığından kendini âyan etmek istediğinde hangi zalim, hangi zulüm buna “dur” diyebilmiş!

Galiba sorun bizim sabırsızlığımızda, galiba sorun tevekkül zafiyetimizde, galiba sorun bizim lâyığınca çabalayıp da meseleyi Hakk’a lâyığınca teslim edemeyişimizde.  Galiba sorun kendimizle, -aslımızla, özümüzle- yüzleşmeyi kendimizden korkup da reddedişlerimizde.

Tasavvuf, bir masal değil elbet.  Hayatın ta kendisi, bir yaşama sanatı, daha da ötesi insan olma sanatı. Bu sanata aşina olsak bile, dengeyi –olması gereken çizgiyi, duruşu, yaşayışı kaçımız başarabiliyoruz acaba? Üstelik kendimizden –aslımızdan, hakikatimizden- bu kadar korkarken…

Dilerseniz yine tutalım Hazret’in elini ve korkusuzca bakalım önce aslımıza sonra aslımıza rağmen yaptıklarımıza. Ve tutalım yine Hazret’in elini, mahcubiyetle eğelim şu dik durduğunu sanan ama kendine ihanetten perişan düşmüş nefsimizi… Nasıl mı? Buyurun yürüyelim yeni bir ummana daha…

O diyor ki:
                                                                                    Elifden Yâ’ya Kadar
                                                                                            veya
                                                                                          Seyr-i Rûh

Bir nokta idim, kıldı beni (1) kāmet-i Tûbâ,
Giydirdi elifden beni tâ yâ’ye o Mevlâ.
Â’yanda iken gizlice bir gevher-i yektâ,
Rabbim beni kıldı ulu (2) bir Kâbe-i ulyâ.    
                                                                                                            (Bir nokta idim, Tuğba ağacı misali kıldı beni,
                                                                                                                              Baştan sona Mevlam giydirdi beni.
                                                                                           Apaçık görünürken o tek hakikat cevheri,  gizledi gizlice
                                                                                                                              Rabbim pek yücelerden kıldı beni.)
İdrâk-i (3) maâni ile rûh ufkunu geçtim,
Deryâları, ummanları yüzmek ile (4) geçtim.
Hangi yere ben geldi isem (5) aşk ile geldim,
Ol sikke-i kevneynin özü, cevheri bendim.(6)
                                                                                                                                      (İdrâk ile ruh ufkunu geçtim,
                                                                                                                        Deryaları, okyanusları yüzmek ile aştım.
                                                                                                                       Hangi yere ben geldi isem aşk ile geldim,
                                                                                                            İki dünyanın geçer akçesi, özü cevheri bendim.)
Cismim görerek sen beni gördün mü sanırsın?
Gölgem bu benim, yoksa sen aslım mı sanırsın?
Eylerse eğer kendin ayân (7), sen yok olursun!
Bu perde-i sûretle beni, ben mi sanırsın?
                                                                                       (Cismimi -bedenimi- görerek sen, beni gördüğünü mü sanırsın?
                                                                                                                 Gölgem bu benim, yoksa sen aslım mı sanırsın?
                                                                                                          Kendini bildirmek isterse hakikat, sen yok olursun!
                                                                                               Bu beden suretindeki perde ile sen beni, ben mi sanırsın?)
Yâ Rab, Seni hiç bilmeye kādir mi olur ben?
Bilse bilir ancak Seni Sen, bensiz olan ben.
Ben kendimi kaybettiğim anda Seni buldum,
Devreyledim âlemleri, yok var olarak ben.
                                                                                                               (Yâ Rab, Seni lâyıkıyla hiç bilebilir miyim ben?
                                                                                                                      Bilse bilir ancak Seni sen, bensiz olan ben.
                                                                                                                   Ben kendimden geçince seni özümde buldum,
                                                                                                            Yokluğumu fark ederek âlemleri dolaşıp durdum.)
Yâ Rab, sana şükretmeğe insanda ne vardır?
Eltâfına, ihsânına tâat (8) mı, ne vardır?
Kulluk mu sanırsın a sefil gaflet ü cürmü (9)?
Yokla, hele gör kendini kim, sende ne vardır?
                                                                                                               (Yâ Rab, insanda şükretmeye güç kuvvet mi var?
                                                                                                    İyiliklerine, lütuflarına sebep olacak bir ibâdet mi var?
                                                                     A sefil Ken’an,  gaflete, hataya, cahilliğe bakıp da buna kulluk mu dersin?
                                                                                                                      Yokla, hele kendini gör, sende kim, ne var?)
Yâ Rab, senin eltâfını tâdâda mecâl yok,
Îfâ-yı şükür eyleyecek kimsede kāl yok,
Her ne var ise bende benim, cümle Senindir,
Vermezsen eğer şükrü de, şükretmeğe hâl yok!
                                                                                                                      (Yâ Rab, Senin iyiliklerini saymaya güç yok,
                                                                                                                         Şükrünü ifade edebilecek kimsede söz yok,
                                                                                                                       Benim, bende neyim varsa cümlesi Senindir,
                                                                                                      Eğer şükretmeyi lütfetmez isen, şükredebilmek de yok!)
Geldim geleli âleme, ettin bana ihsân,
Her arzumu verdin, burada kalmadı noksân.
Ben pâk olarak, sâf nice geldimse vatandan,
Öyle dilerim avdeti, verme bana hicrân!
                                                                                    (Dünyaya geldim geleli hep iyiliklerinle güzelliklerinle iç içeyim,
                                                                                                                          Her arzumu vermekle bırakmadın noksan.
                                                                                                                   Aslî vatanımda nasıl ki sâfiyet içersinde isem,
                                                                                                                                                Öyle sana dönmeyi dilerim.
                                                                                  Bu hâlden uzaklaştırıp da eleme, gama, ayrılık acısına salma sen!)

Firkat oduna, dûzaha Allah beni atma!
Sevdiklerinin bâşı için, cânımı yakma!
Ken’ân kulunun çoksa da isyân ü günâhı,
Dûr etme cemâlinden onu, cehline bakma!
                                                                                                                    (Allah’ım, ayrılık ateşinin cehennemine atma!
                                                                                                                                       Sevdiklerin aşkına canımı yakma!
                                                                                                               Ken’an kulunun isyanı, hatası, günahı çok ise de,
                                                                            Onun cehaletine bakma! Bir nefes dahi onu Seninle olmaktan ayırma!)



Kaynaklarda ilgili mısrâlar aşağıdaki ifadelerle de yer alabilmektedir.
(1) “ verdi bana”
(2) “Âlemlere kıldı beni”
(3) “ Akl u”
(4) “uçarak”
(5) “makama geldim ise ben”
(6) “Fathia-i kevne (yaratılış âleminin açılışıyla) hemen tuğra (padişah mühürü) gibi geldim”
(7) “Kendini ayan etse hakikat”
(8) “takat”
(9) “cehli”


Girizgâhta da geçtiği üzere kendinden korkuyor olmak ne demek? Kendinden korkmayanın karşılaşacağı gerçek ne?
Kendinden korkmak demek; “beni de Allah yarattı” diyememek. Allah’ı özümüzde görmeyi, Ondan bir zerrenin bahşedilmiş oluşunu reddetmek demek.

Oysa, her yaratılmışın esası Cenâb-ı Hakk’ın birliğine dayanır. Bakara sûresi 156. Âyette geçtiği üzere “Allah’tan geldik ve Allah’a gideceğiz.”.

Allah, aşkın olandır ve bizler karşımızdakini ancak bize bahşedilen kapasitece algılayıp bilebileceğimize göre, Allah’ı lâyıkıyla bilişimiz diye bir şey söz konusu değildir. Allah’ı ancak bize sunulan kapasitece algılayıp bilebiliriz. Dolayısıyla da ötelerde bir Allah’a değil derûnumuzdaki Allah’ın hakikati zerresini idrâke soyunmakla Allah’a yöneliriz.  Bunda korkulacak bir şey yok. Bu bizim hakikatimiz. Bu cümle yaratılmışlığın da hakikati…

Bununla birlikte; şüphesiz ki Allah, tektir ve o teklik mertebesinden bildirmek istediği hakikatini belirler ve yaratmaya başlar. Bildirmek istemediği hakikati ise O’nun sır diyarında gizlidir. Ancak yaratılmışlık için bildirmek istediği hakikati O’nun sır diyarındandır, sır diyarının eseridir.  O hâlde başlangıç o sır diyar değil midir?

Öte yandan teklik noktasında; Yaradan ve yaratılan ayrımı yoktur. Bir yaratılmışın, kendini bir nokta olarak niteleyişi onun birim kılınmışlığını işaret eder. Birimin, kendini birim olarak niteleyişinin esası, hakikatten bir zerre oluşa dayanır. Zîra daha önce de bahsi geçtiği üzere,  Cenâb-ı Hakk sır diyarından bildirmek istediği hakikatini belirleyip yaratmakla kendinden bir cüzî boyut zuhura erdirir. Cüzî boyuttan açığa çıkardıklarıyla cüzî boyutta muhtelif derecelerde bir araya gelmiş isim sıfat kümeleşmeleri meydana getirir.  Bu kümeleşmelerin neticesi dünya âlemince birim diye tanımladığımız yapının aslı teşekkül eder. Birimin aslı gerçekte Küllî hakikatte yok olandır. Var olan şüphesiz yalnız Allah’tır. Allah, kendinden başka olmadığına göre yarattığını kendinden zerrelerle bezeyendir. Birim, aslına mülk diyarından baktığında ancak bu hakikat zinciriyle kendini ifadelendirir. Hâl bu olduğunda ise şiirde geçmekte olan bir nokta idim gerçeği ortaya gelir.  

Bununla birlikte; birimin bir nokta kılınması hâlinde, henüz nefsanî örtülere büründürülmemiş yapı söz konusudur. Ve bu yapı, yaratılış basamaklarından –âlemlerden- nasibini ala ala şekillenir, örtülür ve dünya âleminde yer almakla da kalıbın ardına gizlenen hakikat boyutu olarak belirir.  Yaratılmakta olanın; Yaratılış basamaklarından –âlemlerden- nasibini ala ala yoğrulup şekillenmesi ve dolayısıyla da Hakk’ın muhtelif evrelerde muhtelif zerreleriyle bezeyişi şiirde “Eliften ya’ya Mevla’nın giydirişi” olarak ifade edilmektedir.

Böylesine bir bezenişle birimin çekirdeği diyebileceğimiz yapı, aşağıda da göreceğimiz üzere “Âyan-ı Sabite” basamağında apaçık bir cevher hâlde iken örtülür. Cevherin örtülüşü şiirde “Âyada iken gizlice bir gevheri yekta mısrâsıyla da dile getirilir. Yani; gizlice görünen tek hakikat işaret edilir. Örtüsüne büründürülen hakikat zerreliği boyutu, yaratılmakla artık nefsanî bir tabakayı giyinir. Böylece mülk diyarında yer alır. Öz, hakikatini kendisine bahşedilen ölçüde daima bilmekle birlikte, nefis ıslah edilemediğinde  birim kılınışından bir bütünlük hâlinde bu biliş seviyesi açığa çıkmaz. Zîra üzerini saran dünyevî tabakaya saplanıp kalan birim, kendini unutmuştur, gerçeğine duyarsızdır, gerçeğiyle yüzleşmekten korkandır hatta kendini Hakk’tan azat bir varlık olarak görme hâlindedir.

Ancak cevher, özdedir ve dış yapıdan öze yol uzanır. Üstelik alınan her nefesle, yapıp edilenlerle cevher, âleme taşma eğilimindedir, içyapıdan da dışa yol uzanır. İçyapı üzerini saran nefsanî tabakaya çarptıkça, dışta olduğundan farklı yansımalar zuhura gelir. Bahşedilen donanımla nefis dizginlenip aman verdiği ölçüde ise nefse çarparak olduğundan farklı görüntüler ortaya çıkması hâli kaybolur. Böylece birimden taşması murad edilen aslî yapı, âleme gerçek hâliyle doğmaya –yansımaya- başlar. Bu da şiirde geçtiği üzere Kâbe-i Ulya kılınıştan derinlikler ortaya getirir. Zîra Kâbe bildiğiniz üzere Allah’ın evi demektir. “Ulya” yücelik bildirir. Birim, yaratılmakla kendisine bahşedilen hakikat zerresini taşır dolayısıyla da birim bu zerreye, mülk diyarında ev sahipliği yapar. Ancak bu yapıyı gerçek hâliyle aksettirebildiği nispette kendini gerçekleştirir, anlam kazanır ve Kâbe-i Ulya kılınıştan derinlikler sergiler. Fakat ola ki bu derinlikler söz konusu olamasa dahi bilhassa insan olarak yaratılmakla Kâbe-i Ulya kılınmışlık ortaya gelir ancak hâl nefse yeniklik boyutunda ise bunun mülk diyarına yansıyışı zayıf hâlde demektir.

Buraya kadarki izahı dilerseniz şiirde yer alan örnekler üzerinden de ifadelendirelim.

Tuğba Ağacı Örneği:
“Tuğba Ağacı” cennet ağacı olarak değerlendirilir. Kökleri ilâhî âlemde olan, kolları, dallarıyla mülk diyârına sarkan bir ağacın adı olarak kabul edilir. Bu yapı sembolik olarak genel yaratılışı işaret ettiği gibi birime gizlenen hakikati de sembolik olarak ifade etmektedir. Zîra birimin kökü Cenâb-ı Hakk’ın birliğine dayanmakla birlikte birim bedeniyle mülk diyarına âdeta Tuğba Ağacı misali sarkmıştır. Ağaç benzetmesi üzerinden gidersek kök ve beden arasındaki bağ da esasen önemli işaretler taşır. Bir ağacın dalı, budağı vs. den nasıl kök yeşerip kendini bildiriyorsa, birimden taşan da aynı şekilde kök yapıdan akıp gelen hakikati ifadelendirir. Bu noktada kökü semada olan bir şeftali ağacı düşünün. Ağacın kökü de, dalı da, budağı da, meyvesi de, yaprağı da şeftali ağacı oluşu bildirmez mi?

Eliften Ya’ya Giydiriliş Benzetmesi;  Burada da,  yaratan Allah, donatan Allah gerçeğine vurgu vardır. Şiirde konu “Elif” ve “Ya” harfleri benzetmesi üzerinden izah edilir.

“Elif” ve “Ya” Arap alfabesinde iki harftir. Alfabenin biri başını, diğeri sonunu temsil eder. Arap alfabesinin ilk harfi olan “elif” hem başlangıçtır hem seslidir hem de sessiz harfe ses kazandırma özelliğine sahiptir. “Elif” yukarıdan aşağı inen düz bir çizgidir. Bunun dışındaki diğer harfler ilk harf olan “Elif” harfinin çeşitli görünüşlerinden –eğilip bükülmesinden kıvrılmasından vs.- oluşur diye değerlendirilir.

Her bir zerre birbirinden farklı görünüşlere sahip olsa da neticede Hakk’ın eseridir,  Hakk’ın tecellisine zemindir, Hakk’ı bildirir. Bu hakikat, şiirde; Elif harfi ve diğer harfler onun muhtelif görünüşleridir benzetmesiyle izah edilir.

Elif harfinin sessiz harfe ses katma özelliği taşıması,  Yaradan’ın, yarattığına canlılık katması konusuna dair bir sembolik ifade olarak karşımıza çıkar. Bu aynı zamanda Yaratılmış, Yaradan’dan lütfedilenlerle varlık iddiası kazanır gerçeğini de işaret eden bir örneklendirmedir.

Biz Türkler, yaklaşık 10 asır “Arap Alfabesi” kullanmışızdır. Bu sebeple bu alfabenin bizim için önemi büyüktür. “Yâ” harfinin de bu alfabesinin son harfi olması şiirdeki benzetme üzerinden bir başka mesaj daha verilir. Zîra o da; her ne var ise yaratılmış, A’dan Z’ye -Elifden Yâ’ya-  Hakkın eseri olma hâlinin dışında değildir gerçeğine işarettir.


Gayretin zuhur ettirilişiyle, kendimizle yüzleşmek –barışmak- için bir fırsat bahşedilmiştir diyebilir miyiz?
Elbette diyebiliriz. Yaratılmakla hakikat gizlenir ama yaratılandan açığa çıkartılanlar ile de hangi seviyede olursa olsun hakikat arayıcılığına girişilir.
Kimim, neyim, nereden geldim, nereye gidiyorum gibi soruları sordukça, samimiyetle ve dürüstçe bu sorulara cevaplar arandıkça hakikat arayıcılığında aşamalar kaydetmekteyiz demektir.  

Hakikat arayıcılığında gayretin önemi büyüktür. Şiirde ifade edildiği üzere arayışımızda iki gayret basamağı karşımıza çıkar. 
Bunlardan biri düşünsel gayret diğeri fiili gayret olarak ifadelendirilebilinir.   
Şiirde düşünsel gayret ile ruh ufkunun aşıldığına, düşünsel gayrete ilâve fiili gayret ile de deryaların aşıldığına dair bir anlatım mevcuttur. Ruh ufku ifadesiyle kasıt ne? Fiili gayret ile hangi deryalar nasıl aşılmakta? Bunlara dair bilgi paylaşımına girmeden önce bildiğiniz bir hususa ufak bir derinlik katalım. Daha öncede işlenmeye çalışıldığı üzere; ilâhî arzu neticesi yaratılmakla her bir yaratılmış, ilâhî arzudan nasibini alarak aşkı giyinir. Allah, veduttur (sevendir, aşkı yayandır) vedut oluşundan da nasiplendirir. Birimliğimize bahşedilen her bir isim ve sıfatımızın içinde de aşktan izler olduğu gibi içinde bulunduğumuz nefsanî seviyeye göre de biz bunları ortaya koyar ve aşkı sergiler, aşk ile hedefler belirler ve o hedeflere çekiliriz. Bu aşkın istikamet edindirdiğini, yönelttiğini anlatır fakat takdir edersiniz ki aşkın fiile geçirmesi için gayrete, harekete ihtiyaç vardır. Gayretin zuhuruyla, aşk ile tayin edilen hedefe adım atış gerçekleşir.  O hâlde aşk ve gayret arasında böyle bir bağ olduğunun altını çizerek aşağıdaki basamaklara bakalım.

Şiirde idrâk ile aşıldığı söylenen “Ruh Ufku”:
Ufukta ne var? Yaratılış mertebeleri var.  Kısaca bunları hatırlayalım ve gayret bahsi üzerinden de meseleyi idrâke yönelelim.

Âhâdiyet Mertebesi: Teklik mertebesi, sır diyar. Bu mertebe, Allah’ın hakikatini, özünü bildirir. Allah, bu mertebede bütün vasıf bağlarından, bütün kayıtlardan münezzehtir (uzak ve arınmıştır).  Bu seviye ki Küllî hakikat boyutudur. Küllî hakikat, cümle yaratığını muhtelif alt basamaklar hâlinde kendinden zuhura erdirmekle birlikte kuşatıcı olan, aşkın olan yapıyı anlatır. 

Vahdet Mertebesi: (Birlik Mertebesi) Âhâdiyet mertebesinde bir sır âlem iken Allah, bildirmek istediği hakikatini zuhura erdirmeye başlar, böylece Cenâb-ı Hakk; zâtını, sıfatlarını, isimlerini, bütün mevcûdatı birbirinden ayırmaksızın toplu hâlde oluşturur. Bu mertebeye pek çok isim verilebileceği gibi “ulûhiyet mertebesi” de denilir. Bu mertebe yaratılmışlık için bildirilmek istenen hakikat boyutunu ifadelendirmekle; bilhassa Hazreti Muhiddin Arabi’nin işaret ettiği üzere Hakikat-i Muhammedî (Muhammedî hakikat) olarak da isimlendirilir.

Âyan-ı Sabite: Toplu hâlde bir zuhur var iken, bu toplu hâlde oluş, birbirinden ayrışmaya başlar. İsim ve sıfat kümeleşmeleri zuhur eder. Yani bu mertebede emme, çekme, çekilme vuku bulur, kümeleşmeler oluşur.  Birimin hakikati oluşur. Bu seviye daha sonra her birimiz için tayin edilmiş özyapı olarak niteleyeceğimiz boyutu anlatır. Yukarıda da kısaca bahsi geçtiği üzere birimin kendini birim oluşu üzerinden tanımlayışının esası bu noktaya dayanır.  

Ervah Âlemi: Bu âleme “Ruhlar âlemi” de denilir. Bazı âlimler bu âlemi de âyan-ı sabite içersinde değerlendirir. Belirlenmiş her bir sûret, Hakk’ın ilmiyle şekillenirken, esasen bir cevher hâlindedir. Bu basit cevherlerden her birinin şekli, rengi olmadığı gibi bu cevherler zaman ve mekânla kayıtlı da değillerdir. Ancak bu âlem, hakikat zerrelerinin ferdiyet kazandığı âlem olarak nitelendirilir. Nitekim Elest Meclisinde Allah’ın “Ben sizin Rabbiniz değil miyim?” hitabının muhatabı bu âlemdeki boyuttur.

Misal Âlemi: Ruh âleminde meydana gelen her bir yaratılmışın hakikatinin (özünün), cisimler âleminde kazanacağı şekle benzeyen bir sûretinin, bu âlemde meydana gelmesi sebebiyle bu âlem “misal âlemi” olarak adlandırılır. Mânâlar burada kendilerine has maddelerle temsil edilir ve bir grup âlime göre yeryüzünde vücut bulmadan önce burada zuhur bulur.

Madde Âlemi : Bu âlem ile dünya hayatı kast edilir.  Ruhun ferdiyeti, artık cismanî de özellik kazanır, cisimle ruh bütünlenir. Bu âlemde bölünme, parçalanma, yanma, yaralanma gibi hâllere müsaitlik söz konusudur.

Gördüğünüz üzere burada sıralanan her bir mertebeyle, bir basamaktan bir diğer basamağa geçiş var. Dolayısıyla da bu, Allah’ın aşkını, -arzusunu, muradını- bildirdiği gibi, Allah’ın ilmini sergileyip bildirmek istediği hakikatini hareketlendirişi de ifade eder.

Bir’den (sır âlemden) başlayıp safhalardan geçerek şekle bürünen, âyan-ı sabite’ de birimleşecek olan hakikat zerreleri boyutu, Âyan-ı sabite öncesinde birim değildir ama bildirilmek istenen hakikatin hareketlendirilişinden de hissedardır. Hareketlendirişi zuhura erdiren Allah, hareketlendirdiğinden de hareketlendirişine uygun hareket edebilirliği ortaya getirir. Bir top düşünün, o top yuvarlanıyorsa o toptan açığa çıkanda yuvarlanabilirlik özelliği vardır. Yaratılış safhalarında bir bir basamaklar zuhura erdirilip yaratılışı şekillendirirken içinde yer alınan basamaklardan da yaratılanın daha sonra birim kılınacak olanın nasip alması, emmesi söz konusudur. Âyan-ı sabiteden yüksekte birimin ferdiyeti olmaz ama hareketlenmekte olan yapı içinden gelmekle gayret hissesi olur.

Biz yeryüzü âleminde ruh ufku diyip bunu kitabî olarak dahi anlayabiliyorsak (ama az, ama çok vs.) bu da bütün yaratılış basamaklardan emdiğimizin -hisse aldığımızın- göstergesidir. Âyan-ı sabiteden üstte birim için fiili gayret ile değil ancak idrâk gayretiyle açılabilecek ruh ufku belirir bu da yaratılışındaki evreleri dile getirir. Ruh ufku vahdet mertebesini yani Hakikat-i Muhammedi’yi ve onunda üzerinde yer alan ve kapsayan Âhâdiyet mertebesini işaret etmektedir.

Önceki bölümümüzde de geçtiği üzere;
Birimin asla giyinemeyeceği Hakk’ın isimleri, sıfatları vardır. Allah vardır, tektir, o teklikte kendinden başka olmadığına göre kendinden var ederek yaratandır,  başı sonu olmayandır, aşkın olandır, hiçbir yaratılmışa benzemeyendir, hiçbir şeye ihtiyacı yoktur, hiçbir şeye muhtaç değildir. Allah, yaratmakla yaratılmışlık için bildirmek istediği hakikatini bildirir. Ötesi onun sır diyarında gizlidir. Dolayısıyla da birim, yaratılmışlık için Allah’ın bildirilmek istediği zirve hakikat boyutu değildir ki, zirve hakikat boyutun altında yer alır. Yaratılmışlık için tayin edilmiş zirve hakikat boyutundan, birim olarak bizler, bize bahşedilen hisse üzerinden Hakk’ı idrâke yöneliş gerçekleştirebiliriz. Birimin acizliği ise âdeta kopup da geldiği yapının yüceliğini ortaya koyar. Biz,  Allah’tan geldik ve Allah’a gidiyoruz.  Biz, peygamberlik nuruyla, Peygamberliğin zirvesiyle bildirilenler üzerinden Allah’a yöneliş sergiliyoruz. Biz Allah’ta yok, Allah ile var olanız. Âyan-ı sabiteden – Muhammedî hakikatten hisse sahibi kılınıştan-öteye birim yok ama birimin acizliği –yokluğu- üzerinden hakikat kendini ayan hâlinde. Bunun ise mülk diyarına yansıması, Yaradan’ın varlığında yok olunduğu, Yaradan ile mânâ bulunduğu gerçeğini ortaya getirir.

Yüzerek aşılan veya aşılmakta olan  deryalar ifadesiyle kasıt ne?
İnsana bahşedilenler, nefsin hakikati üzere yol alabilirliği zuhura erdirir. Bu noktada deryalar, nefis mertebelerini işaret etmektedir.  Fiili gayretle deryalarda âdeta yüzerek -gayret sarf ederek- ilerleme yaşanır. “Yüzerek deryaları aşma” ifadesi bazı kaynaklarda “uçarak deryaları aşmak” şeklinde de yer almaktadır. Fakat her iki hâlde de düşünsel gayrete fiili gayretin katkısına dikkat çekilir. Yüzerek de uçarak da mânâları tetkikin yanı sıra fiili gayretle şartların önümüze çıkardıklarıyla mücadele gerçekleştirilir.

Nefsin mertebelerini bu bölümümüzde de hatırlamadan önce yine bir hususun altını çizelim:
Bir deryada mesafeler alıp bir diğer derya diye nitelenen alana geçilse bile, deryalar arasındaki bağlantı kopmaz üstelik bir derya geçildiği ya da başka diyişle de o derya üzerinde derinleşildiği nispette diğer deryalar içinde yerimizde ona uygun olarak şekil alır.  Çıkış noktası ise insanlık mertebesidir.
İnsanlık mertebesine biraz daha yakından bakalım.    

İnsanlık mertebesi: Allah, Enbiyâ sûresi 107.  âyetle  Peygamberimize (s.a.v.) “Seni âlemlere rahmet diye yarattım” buyurur.  Hadis-i şerif ışığında yine biliriz ki Peygamberimize (s.a.v.) “Sen olmasaydın âlemleri yaratmazdım” diye de buyurmaktadır. Peygamberimiz (s.a.v.), örnek insandır ve insanlığı gösterir, gidilecek doğru yolu anlatır, yaşar ve istikameti bildirir. Doğru olan yolda oluş ne kadar başarılabiliyorsa o kadar bizim de birimliğimizden insanlık zuhura gelir.

Unutmayalım ki; İnsan, Allah’ın yeryüzündeki halifesidir (Bakara sûresi, 30. âyet) ve insan, Allah’ın yeryüzünde diğer yarattıklarına nispette (akıl ve bilinç açısından) daha üstün vasıflarla donattığıdır (İsrâ sûresi 70. âyet)- , İnsan en güzel şekilde yaratılandır. (Tin sûresi 4. âyet). Allah, elest meclisinde insandan açığa çıkardığı hakikatine meleklerin secde etmesini ister. Melekler, insandan açığa çıkartılan nurun yüceliğine secdeye yöneliyorsa mülk diyarında (insana nispette daha az vasıflarla donatılan) cümle yaratılmışlık zaten insandan açığa çıkan nura -Hakk'ın halifesi kılınışı sergileyene- eğilen, ona hizmete yönelen değil midir? İnsanın kendisine öğretilen Hakk’ın isimleriyle zenginliği, onun yaratılmışlık için kapsayıcılığını dile getirir. Ama insan, insan kisvesine rağmen nefsinin sığlıklarına yenilip de hayvanlık seviyesine düşerse halife kılınışı da değer kaybedip silinme noktasına itilir, hâl bu olunca da  mülk âleminde o, bir hayvan ile eş değere sahiptir.

İnsanlık mertebesi üzerinde derinleşip öze doğru yol alırken öncelikle karşımıza sığlıklarımız çıkar.

Nefs-i Emmâre:
Nefsin mülk âlemine bakan, bu âlemden beslenen yüzünü -ego tatmini peşinde koşulan seviyesini anlatır. Emrecidir. Bencillikleri, hırsları, şehveti, hiddeti besleme emrini verir.

Nefs-i Levvâme:
Bu seviyede nefis, kendisini sorgular ve beğenmez,  düzeltmesi gerektiğine inanır ancak, olması gerektiği gibi davranmayı beceremez, tövbe de etse günah işleyişinin önüne geçemez. Ancak doğru ve yanlışı ayırt edicilik başlamıştır. Cenâb-ı Hakk idrâki tam olarak gelişmemiş olsa dahi, arayış ve çırpınış hâkimdir. İyi ve kötü arasında gidip gelinir.

Nefs-i Mülhime:
Tövbeyle, mücadeleyle, rabıtayı güçlendirmekle nefsin sığlıklarından uzaklaşıldıkça uzaklaşılır. Bu olabildiği ölçüde nefisin ilham ve feyz alma kabiliyeti ortaya çıkar.  Haramdan uzak olup helalin peşinde koşmak prensip edinilir. Tevazu, yumuşaklık, kanaatkâr oluş, sabır, tahammül gibi hasletler belirir. Fakat buna rağmen nefsin sığlıkları her an atak yapmaya hazırdır ve bu atak gerçekleştikçe de kendini beğenme, insanları küçük ve değersiz görme tuzağına çabuk düşülür.  

Nefs-i Mutmaine:
  Bu seviyede Allah vardır ve birdir idrâki ile nefis tatmin olmuştur. Allah aşkıyla kötü huylar ıslah olup fenalık yapabilecek, düşünebilecek yapı ortadan silinmiştir. Bu hâlin dışa yönelik bir takım görünüşleri olur. Tevekkül, incelik, cömertlik, yumuşaklık, güler yüzlülük, tatlı dilli oluş, kusurları bağışlama, hamd, şükür, müşahede, razı oluş gibi hâller bu mertebenin hem işaretleri hem zenginlikleri olarak kabul edilir.  

Nefs-i Râdiye
: Nefsin, Allah'tan razı olmuş mertebesini bildirir.  Bu mertebede Cenâb-ı Hakk’a her şey Sendendir ve Senden ne gelirse gelsin güzeldir denilir. Bu hâl kahrın da hoş lütfün de hoş diyişi yaşama geçirmeye vesiledir. Bu yapı muratların, Hakk’ın muradında eriyişinin işaretidir.         

Nefs-i Mârdiye:
Cenâb-ı Hakk’tan razı oluşun yaşanışı doğal olarak Hakk’ın muradında muratların eriyişini anlattır ve bu gerçekleştiği nispette de nefis mertebesi razı oluştan mardiye makamına taşınır. Zira bu seviyede kişi, Allah’ın kendisinden razı olduğudur. Bu makam bizlere ârifleri bildirir. Bu makama erdirilenden açığa çıkan cevher, nefis engelinden uzaktır dolayısıyla da bu makâma erdirilenden Cenâb-ı Hakk’ın birliğinden lezzetler âleme akıp gelir.

Nefs-i Sâfîye (kâmile):
Bütün bu nefs makamlarını aşan aştığı nispette artık kendini bir varlık olarak göremez.   Zîra Allah tektir. Yaradan Allah,  o teklikte kendinden başka olmadığına göre kendinden yaratan, donatan Allah. Bu hakikat ışığında görülür ki; Her yer, her zerre Hak kesilir. Zerreyi zerre olarak niteleyiş dahi silinir. Gayret ile yürünen makamlar yerini idrak ile açılan ufka bırakır.  Böylece zerrenin kendini varlık olarak niteleyişinin sona ermesi dünya cephesinden bakıldığında hakikat nuruyla anlam bulması mânâsına gelir.

Biz bu mertebeler içersinde hangi seviyede olursak olalım veya bu mertebeler bizde hangi seviyelerde yer alırsa alsın veya biz hangi mertebenin hâkimiyetinde olursak olalım, neticede bu yapıyla iç içeyizdir. Doğru hamleleri sergileyebilme veya sergileyememe durumuna göre bu deryaları aşmak, aşamamak ya da olduğumuz yerde saymak, boğulmak gibi hâllerle de yolumuz kesişmektedir. 

Burada dikkat edeceğimiz husus bu seyir bir an değil her an, her nefes gerçekleşmektedir. Durum bir daire çizmeye de benzetilebilinir. Bir noktadan başlarsınız, aşama aşama ilerleyerek seyran eder, tekrar aynı noktaya dönersiniz. Başlangıç ise son noktanızdır, son noktanız ise başlangıç noktanızdır ama siz, eski siz değilsinizdir üstelik iyi, kötü, eğri, büğrü ama netice itibariyle bir daire ortaya koymuşsunuzdur.  Her nefesle bu hâl gerçekleşirken gayret ne kadar sergilenip ufuklar aşılabiliyorsa da ortaya koyduğunuz daire, daire olur ve anlamını sergiler.

Öte yandan düşünün ki bir denizin orta yerindesiniz yüzmeden, doğru hamlelerde bulunmadan fırtınaları, dalgaları aşabilir misiniz? Ne yaptığınızı ne ettiğinizi bilmeden, mücadele vermeden ileri ufuklara yol alabilir misiniz? O hâlde sadece gayretli miyim değil,  yeterli ve doğru gayreti gösteriyor muyum acaba diye kendimizi sık sık sorgulamamız gerekir.

Bir balık ise unutmayalım ki bizim gibi kulaç atarak ya da kürek çekerek denizde yer almaz o hâlde her birim kendine bahşedilen donanımı ortaya koymaya çalışarak yolunda ilerler. İnsan olan ile insan olmayanın donanımı eş midir? Değildir. O hâlde insan olan kendisine bahşedilen donanımı ortaya yerli yerince koyabildikçe insanlığını giyinir. Her nefesle de insandan özünü ortaya koymasına yönelik aşama kaydetmesi beklenir.  Bütün hikaye öze yol alışı anlatır ama varılan yaşanılan her bir mertebenin de dışa mülk diyarına fiil üzerinden muhtelif yansımaları vardır.

 “Hangi yere ben geldi isem aşk ile geldim,
Ol sikke-i kevneynin özü, cevheri bendim”
Burada ben hangi yere geldim ise bilgim ile diplomam ile param ile vs. geldim denilmiyor. Aşk ile geldim deniliyor üstelik ben kılınmanın da önemine işaret var. O hâlde öncelikle şunu söyleyelim ki; bilgi önemli bir kıymettir. Bilgiye yöneliş de elbette ki bir aşk işidir ancak insanın bilgisi, görgüsü sınırlı olabilir ama aşkı ona yol aldırandır.  Ne kadar nefsinizin derinlikleriyle aşk yaşıyorsanız o kadar bencilliklerinize –sığlıklarınıza- sırt dönmüşsünüzdür. Bu durumda da aşk ile çekildiğiniz sizi doğru yolda ilerletir. Her zaman söylediğimiz gibi Allah’ın yaratmayı isteyip yaratması ilâhî bir arzuyu bildirmekle aşkı anlatır. Ve bu ilâhî arzu, her bir yaratılmışın hamuruna karılmıştır ve birimden de muhtelif seviyelerde açığa çıkar. Bu açığa çıkışla da birim kendisine bahşedilen isim ve sıfatlara uygun hedefler belirler, hedefine ulaşmak isteyip aşkı ortaya koyar, böyle aşk gayreti oluşturur ve hedefe yönelik adım attırır ama o hedef içinde bulunduğunuz nefsanî seviyeye göre zuhurda olan aşkın istikamet edindirdiğini anlatır. Fakat, “Bir ben vardır benden içeri” diyen ola ki bir kara cahil bile olsa ya da burada sıralanan, sıralanmaya pek çok hakikatin bilincinde de olmasa, o iç sesine kulak verdikçe hatasız değil elbet hepimiz gibi ama samimiyetle yolunda ilerleyendir. Bütün hikâye “Ben ile benin” arasında cereyan etmektedir.  Samimiyetle bağlanış yolda ilerletir.

Yaratılmışın, kendini Hak’tan azat bir varlık olarak nitelemesi ise Hakk’tan azat bir varlık olmadığı idrâkine varabilmesi için geçilmesi ve yaşanması icap eden bir zemindir. Bu zemin üzerinde ilerledikçe “Ben” denilen dünyaya bakan cephesi şekilden şekle girer, hâdiselerle, kasırgalarla, tufanlarla yontulur, şekillenir, aslî yapısından kendisini farklı kılanlardan kurtulabildiği nispette birime lütfedilen gerçek “Ben” ortaya çıkmaya başlar. Bu ise Allah’ın yarattığı birime lütfettiği hakikat boyutunun âleme taşması hâlini ifadelendirir. Ama bunun için sermaye “Ben” dir. “Ben” doğru şekillendikçe, yakışmayanlar itildikçe “Ben” hamuru doğru yoğruldukça, hakikatini aksettirişi netleşir. Bu ise Hak ile bir ve beraber olunan boyutu da ortaya getirir. Ahret, dünyanın mânâ boyutudur. Dünyada Hak ile olan, buna uygun fiiller sergiler. Hak ile olduğu nispette de ahretini yapıp ettikleriyle şekillendirir ancak kim yapıp ettiklerine güvenebilir?! Aşk ile başlar eğilir.  Gayret ile Hakk’ın lütfüne avuç açılır. Hak dilediği için o birim yollar aşandır. Hak dilediği için bunca vasıfla donatılandır, Hak dilediği için o birim Hakk’ın varlığında –birliğinde- yoktur ama Hak dilediği için o, Hak ile mânâ bulup mülk diyarında varlık iddiasına bürünerek aşka soyunandır, soyundurulandır. Bir nida duyulur kimimiz için derinlerden, kimimiz için yürekten; Var olan yalnız Allah’tır.

Şiirde, aslî yapısıyla yüzleşme yaşayanın, kendini tasvire yönelik bazı ifadeler bulunuyor. Bu tasviri açarsak ve detaylandırırsak ne söylenebilir?  
 
“Cismim görerek sen beni gördün mü sanırsın?”: Şiirde yer alan bu ifade, soruda yer aldığı üzere aslî yapısıyla yüzleşenin kendisini tasvirin işaretidir. Burada ise şu hususun altı çizilebilir. Yaratan Allah donatan Allah… Kendimizde keşfettiğimiz her ne varsa O’nun bizden açığa çıkarmayı diledikleri. Hâl bu olunca yaratılmışın varlık iddiası ortadan kalkar.  Bahse konu bu ifade de Yaradan’ın varlığında yaratılmışlığın, yokluğunu anlatır. Bu bilince eren birimden bu mırsâ ışığında âdeta duymasını bilirsek şu sözler de taşar gelir.

“Sen, benim dışa bakan cephemle muhatapsın ama şunu bil ki ben de Allah’ın kuluyum. İnsan olarak, bir birim olarak yaratıldım. Tıpkı senin gibi. Dolayısıyla Cenâb-ı Hakk’ın eseriyim, tıpkı senin gibi, nurundan zerre lütfedilenim. İnsanım. En güzel şekilde yaratılanım. Tıpkı senin gibi… Bu bilinçle yaşamalı, bu bilinçle davranmalıyım. Niçin aslıma ihanette boğulayım? O hâlde aslına ihanetle ne sen boğul ne de ben boğulayım.”

“Gölgem bu benim, yoksa sen aslım mı sanırsın?”:  Bu da bir diğer tasvirdir. Burada da şu ses duyulur: Birimde –kalıpta- nefsanî perde altından âleme taşan hakikat nuru (ışığı) bu nefsanî örtü altından bir gölge oluşturur ki bu gölge, nasıl asıl olanı anlatsın? Fakat bu nefsanî perde var diye hakikat yok mu yani? Nasıl ki düşen ışığa, -o ışığın şiddetine-, ışığın düştüğü yere göre gölgeler doğuyorsa, ben de böyle bir gölgeyim. Bu çokluk diyarında her ne görüyorsan yegâne Yaratıcıdan lütfedilenleri aksettirebilme gayretiyle var. O hâlde her bir zerre esasen aslî hakikati aksettirebilme çabasında olan bir gölge misali var.  Muhatap olduklarımız ise ey yâr, bu gölge oluştan yansıyanlar.

“Kendin ayân etse hakikat, sen yok olursun!:”
Gölgenin, ziya (ışık, nur) arttıkça gölge oluşu ortadan kalkar.  Bir nur ki etrafı artık kaplar. Hâl bu olunca ben nasıl iki göreyim. Her yer Hakk’ı bildirir. Tek olan o hakikat kesilir. Ben şimdi bana, sana nasıl varsın diyeyim? Ne zaman ki hakikat nuru benliğimi sardı, sardıkça da gözümde âlem silindi, aydınlık etrafı kapladı “Sen” “ben” silindik. O hakikat nurunda eridik. Ama “Sen” “Ben” var isek, bil ki o nur uzaklaştı uzaklaştı,  bizden uzak kaldı ve biz bir gölgeden ibarettik.

“Bu perde-i sûretle beni, ben mi sanırsın?”: “Birlik diyarından kopartıldım. Âlemlerin tortusuyla kaplandım, dünya perdesine bulandım, birim kılınışım aşka düşürüp sûrete kavuştururdu ama hakikatim nefisten örtü altında gizli kaldı. Hakikat gizlense de yok olur mu hiç! Aslî yapıdan farklılıklar atıldıkça özde aslî yapıdan gayri ne çıkacak sanırsın?  Gölge hâlime bakıp da beni bu gölge oluş hâlinden ibaret sanma. Unutma, tıpkı senin gibi şüphesiz beni de yaratan o Allah.

Her yerden, her zerreden Hakk’ın nuru yansır dediğimizde darbelere de açık olmuyor muyuz?
Konuya ilişkin minik bir hâdise:
Adamın biri, yılanla kucaklaşmış, yılan da onu sokmuş. Allah dostu diye bildiğine dönmüş “Sen bana her şey Hak’tır dersin ama bak bu yılan beni soktu.” diye çıkışmış. Allah dostu “İyi de demiş yılan sokar, onun yaratılışı böyle.”

Bu durum bize gösterir ki elbette ki her şeyde Hakk’ı bulacağız ama hakikatin bu olması, yaratılan birimlerden açığa çıkan özelliklerin eşit hatta benzer olduğu anlamına gelmez. Allah buyurur “Akıl etmiyor musunuz? Düşünmüyor musunuz? Sizin için ne hikmetler vardır görmüyor musunuz?” Mesele zaten budur. Hak edeni hak ettiği ile buluşturma gayretiyle dünya âleminde adım atılıp derûna yöneliş gerçekleşir. Derûna yöneldikçe de Hak’tan gayri silinir ancak bunun mülk diyarına yansıyışı, hak edeni hak ettiğiyle buluşturmaktaki mahareti kazanmışlık şeklinde olur. Bu da âdil olmayı, sorumluluklarımızı bilmeyi, ona göre davranmayı ortaya getirdiği gibi, Allah için sevmeyi, saymayı, Allah için affediyor olmayı, hoşgörüyü de ortaya getirir.

Bu noktadan hareketle şunu da söylemeden geçmeyelim:  Kemâl, nefis batağından kurtulabildiğimiz nispette ortaya çıkar, seyran edilir, hâdiselerle sınanıp ortaya gelir ancak ister nefis batağında olalım, ister kemâle yönelelim ne yaratılmışın hakikati değişir ne de Allah’ın tekliği ve o teklikten zuhura gelişmiş olduğumuz gerçeği… Dolayısıyla nefis kendi içinde de dışında da çarpışabilir, yılanla da yılan mizaçlıyla da ya da kendimizdeki yılan vasıfla da mücadele edebilir, bulunduğu seviye üzerinden de doğal olarak  hak edeni hak ettiğiyle de buluşturmaya yönelebilir ama bu, nefsin ulaştığı safiyet boyutuna göre doğru davranışı işaret etmektedir.  Safiyetten uzak düşülmüşse ortaya yanlış değerlendirmeler, eşlemeler de çıkar. Hâl bu olmakla birlikte özdeki hakikati değişmez, sadece üzerini âdeta saran nefsanî tabaka ıslah oldukça incelir, şeffaflaşır, yırtılır yolu açar ve dolayısıyla da o değişim gösterir. Bu gerçekleştiği nispette de öze bahşedilen cevher gerçek hâliyle dışa taşar ve doğru davranışları zuhura erdirir.

Aslî yapısıyla yüzleşenin, aynı zamanda kulluğunun da idrâkine varması nasıl izah edilebilir? 
Birimin aslî yapısıyla yüzleşmesi, kendiyle –hakikatiyle- yüzleşmesi anlamına gelir. Bunun kulluğuyla çelişen bir tarafı yok tam tersine kulluğunu lâyıkıyla yerine getirmesinde aslî yapının önemi büyük. Zîra cüzî yapı ve dolayısıyla da birime bahşedilen hakikat zerresi, Küllî hakikatten bir parça olmakla, Küllî hakikatini, birim için tayin edilmiş en yüksek seviyede bilen, tanıyan, seven, ona yönelen boyut. O hâlde aslî yapı ne kadar ortaya çıkabiliyorsa kulluk da o ölçüde mülk diyarında ortaya gelmekte.

Ancak kulun, Yaradan’ın varlığında yok olduğu gerçeğiyle karşılaşması, Yaradan ve yaratılan ayrımını, Yaradan’ın varlığında eritir artık bu seviyede kulluk, birim vs. kalmaz. Var olan yalnız Allah’tır. Siz, biz diye bir ayrım olmaz, konuşan, düşünen, niteleyen bir yapı bulunmaz. Yaratılış yani birimleşme söz konusu olmaya başladığında ise; daha Küllî yapının bildirmek istediği hakikatini belirleyip yaratmaya başladığı ilk andan itibaren kulluk da doğmaya başlar, âlemlerden de nasibini ala ala mülk diyarına düşer.

Biz, mülk diyarında kendimize baktığımızda bir mânâ boyutunda değilizdir. Kalıbız, şeklimiz vasıflarımız mevcut, birim hâlindeyizdir. Bununla birlikte içi ve dışıyla bir bütünlük hâlinde dünya âleminde yer alırız. Dolayısıyla da birime –birimliğimize- bakıp onu sadece dış yüzden ibaret sayamayız. Zîra birimin bir de iç âlemi vardır. Bu yapı ise bize, birimdeki “iki beni” işaret eder. Bunlardan biri aslî yapıya çeker iç âleme yöneltir diğeri ise dış yapıyı -mülk âlemine bakan bütündeki hâli- bildirir.

Öte yandan nasıl ki aşk, aşk skalasında tek noktaya mahkûm edilemez ve içinde yer aldığı her bir seviyesinin ise dışa birbirinden farklı yansımaları olur dedik ise aynı durum kulluk için de geçerlidir. Nefsinin sığlıklarına esir olan da kendisi idrâkinden yoksun olsa da kuldur, aslî yapısından güzellikleri âleme taşıyan da kuldur. Ancak ikisinin arasında hakikati aksettiricilik açısından büyük farklar bulunur.

Yaradan’ın varlığında, yaratılmışlığının yokluğunun bilincinde olan ise; bilincinde olma hâliyle birim oluşunu ortaya koyar. Yaratılmışın, kulluğunun silindiği bir dem yoktur. Yaratılmış olması, kulluğunu doğurur. Bunun böyle olması ise idrâkin derinliklerindeki hakikati değiştirmez. Zîra Allah’tan geldik ve Allah’a gidiyoruz. O teklik noktasında ise var olan yalnız Allah. Kul, kulluk vs . yok. Yalnız Allah.

“Yâ Rab, Seni hiç bilmeye kādir mi olur ben?
Bilse bilir ancak Seni sen, bensiz olan ben.” ne demek? Buradaki “ben’ler” hakkında izahat verilebilir mi?
Mısrâlardan hareketle yürüyelim ve hatırlayalım: Bir şeyi ancak lâyıkıyla o şeyin kendisi bilebilir demiştik.  O hâlde Cenâb-ı Hakk’ı lâyıkıyla ancak kendisi bilir. Bu sebeple şiirde “Ya Rab seni bilmeye ben kadir olamam” deniliyor. Bununla birlikte öz benlik – öz yapı, birimdeki asıl, esas-  dediğimiz boyut, Küllî hakikatten lütfedilen bir zerre. Birimdeki en yüksek biliş bu mertebede. Zerre, hakikatten bir parça olma hâliyle kendisine sunulan kabiliyet ve donanım ölçüsünde hakikatini tanır, bilir ve Küllî hakikatine olan muhabbeti, çekilişi yaşar. Ne zaman ki bu yapı nefsaniyetle örtülür o zaman zerrenin bu bilişi dışa olması gerektiği şekilde yansımaz. Bu durumda ise birim kendisini “Ben” olarak niteler çünkü yaratılmıştır, vardır, yer, içer, oturur, kalkar düşünür, fiillerini işler vs. Fakat ortada iki ben bulunur. Şayet birim nefsinin sığlıklarına esir ise içi başka dışı başkadır. Şayet nefsinin sığlıklarından uzak ise de içi ve dışı iç yapıda birdir ancak dış ben diyebileceğimiz yapı, bu durumda öz benliğin âdeta mülk âlemine bakan yüzü olur.

Birim, kim olduğunu, ne olduğunu sorgulamaya başladığında ise; birimliğine dahi hükmedemediğini fark eder ve böylece birim bir Yaratıcı, donatıcı, hâkim kudret arayışına girişir. Bu ikilik algısından tekliğe yöneliştir. Bu ben’den, Ben’i seyran ediştir. Birimin mülk diyarındaki cephesi, özdeki benin kendini nefsanî perde altından dahi olsa bildirişini ifade eder. Özü sözü özünde bir oldukça birimin özden farklı olan yapısı ortadan kalkar ve dış ben, öz yapıda âdeta erir, özyapıya benzer -özyapıyla bir- hâl alır.  Hâl bu olduğunda veya olabildiği ölçüde ise birime bahşedilen hakikat zerresi gerçek hâliyle âleme taşar. Bu da ortaya birimlik söz konusu olduğu müddetçe yine “iki ben” çıkartır fakat bu “iki ben” yukarıda da bahsi geçtiği üzere, birbirlerinin cephelerini anlatır. Dış ben, öz benliğin mülk diyarına bakan yüzüdür. Öz benlik ise birimin Hakk’a bakan cephesidir.  

Bir birim, istediği kadar nefis batağına saplanmış olsun, bu onun Hakk’a bakan cephesi ve dünyaya bakan yüzü olduğu gerçeğini değiştirmez. Fakat nefisten arınmışlık bu boyut üzerinden derinlikler zuhura erdirir.

“Ben kendimi kaybettiğim anda Seni buldum,
Devr eyledim âlemleri, yok var olarak ben.”
Aslî yapısı itibariyle yaratılmış, Cenâb-ı Hakk’ın hakikatinden bir zerre, ancak birimin üzerini âdeta saran nefsanî örtüyle bu hakikatin derinliklere gizlenişi söz konusu.  Nefsanî örtü atıldıkça özyapıdan farklılıklar ortadan kalkıyor bu ise belki birime kendini kaybettiriyor zîra kendi diyebileceği özyapısından farklılıkları kayboluyor. Kaybolduğu ölçüde de şiirde “Sen” diye nitelenen özyapıdaki hakikat boyutu yükseldikçe yükseliyor ve Cenâb-ı Hakk’ın hakikatinden bir zerre oluşu bildiriyor. Zîra öz, güzeli anlatıyor, güzeli öğütlüyor, güzeli sergiliyor, güzelliğiyle güzelliğin kaynağından bir zerre oluşu bildiriyor. Bu durum ise; yaratan Allah, donatan Allah… gerçeğini ortaya getirmekte. Yaratılmış, Hak’tan lütfedilenleri aksettirebilme çabasına itilerek varlık iddiası kazanan. Hâl bu olunca da yaratılmış, Yaradan’ın varlığında yok. Ve artık başlıyor bir devran. Yok var olarak bir seyran. Peki birim kendini gerçekleştirmekte zayıf kalsa da yok var olarak bir seyran hâlinde mi acaba? Evet. Her birim yok var olarak seyran hâlinde. Nefis batağında olan öz yapısından farklılıklarına sıkı sıkı tutunmuş, nefsinin sığlıklarına, dünyaya sıkı sıkı yapışmış, gerçeği görmek istemeyen bir divane ama hakikat orada derinde ve o hakikat zerreciğiyle o, yok var oluşundan muhtelif boyutlar ortaya koyarak seyran hâlinde.

Yok var olmak, aczini bilmek ve kendine lâyık bir tavra yönelmek;
Her şeyi Hak’tan bilince insan nasıl kendine lâyık bir tavır arayışına girişebilir?
Aslî hakikatinin farkında olan insan, Allah’ın yarattığının bilincinde, aslının Cenâb-ı Hakk’ın birliğine dayandığının idrâkinde ve bu insan dünya âleminde, şimdi ne yapacak ne yapabilecek?

Şiirde de gördüğünüz üzere kâmil insan, önce kimliğiyle barışıyor ve aczini ortaya koyuyor. Hâli, acizliği üzerinden de tasvirde.

“(Yâ Rab, insanda şükretmeye güç, kuvvet mi var?
İyiliklerine, lütuflarına sebep olacak bir ibadet mi var?
A sefil Kenan,  gaflete, hataya, cahilliğe bakıp da buna kulluk mu dersin?
Yokla, hele kendini gör, sende kim, ne var?
Yâ Rab, Senin iyiliklerini saymaya güç yok,
Şükrünü ifade edebilecek kimsede söz yok,
Benim, bende neyim varsa cümlesi Senindir,
Eğer şükretmeyi lütfetmez isen, şükredebilmek de yok!)”

Yaratılmışın, Yaradan’dan azat bir varlığı söz konusu değil ki! Hak, murat etmezse şükür bile nasıl olsun? O hâlde kendimizi tanıyacağız. Bize bahşedilen donanım da neyin nesi diye bir bakacağız.  İnsan kendisine bahşedilen donanımla -kendisinden açığa çıkartılanlarla- kendisine uygun en doğru tavrı belirleyebilecek güç bahşedilendir.  

Bu noktada makas örneğini hatırlayınız; Bir bahçıvan düşünün demiştik. O da bir yaratılış tablosu misali bir bahçe düzenlemek istesin. Bunun için de çiçeklerini budayacak bir makas yapsın. O makas kendi kendine keser mi? Kesmez. Bahçıvan onu kullanırsa o makas keser ama o makastan da kesme fonksiyonunu yerine getirmesi beklenir. Kesmiyorsa, o makas hâdiselerle çarpıştırılır, keskinleştirilir, fonksiyonunu yerine getirmeye itilir. Makasın nasıl bir takım yapabilirlikleri varsa, insanın da yapabilirlikleri vardır. İnsana bahşedilenler arasında eğriyi doğrudan ayırt edicilik de bulunur.  O hâlde elbet yaratılmış, Hakk’ın muradına âlettir tıpkı makasın da bahçıvanın muradına âlet olduğu gibi. İnsan kendisine bahşedilenleri yerli yerinde değerlendirebildikçe insan olur tıpkı o da makasın makaslığını sergiledikçe makas olduğu gibi.  

O hâlde meseleye içinde yer alınan boyut üzerinden bakılması gerekir. Ben bana bahşedilen vasıflarla ne yapabilirim, diye düşünmek gerekir. Ama bilinir ki Hakk’ın muradına hepimiz âletizdir.  Peki Hakk’ın bizim için tayin ettiği murad nedir? Bunu biz bilebilir miyiz hiç!? Bu sebeple de daima iyiden güzelden yana olup potansiyelimizi ortaya koymaya yönelik gayret içinde bulunmamız gerekir ki bu murat ortaya çıksın yeşersin.  Allah, dilemezse şüphesiz biz dileyemeyiz.   (Tekvir sûresi 29. âyet) Allah dilemezse yaprak dahi kımıldamaz (En’am sûresi 59. âyet) Allah dilediği için muhtelif vasıflarla bezeliyizdir. O hâlde o vasıfları doğru düzgün işletmek gerekir. Makas bile kendisinden bekleneni ortaya koyar ve keser de insan nasıl vasıflarına karşı bu kadar duyarsızdır orada bir durup düşünmesi gerekir.

Aslî yapımıza yaraşır nasıl davranabiliriz? Acaba ibadetlerimize mi güvenmeliyiz?
Şiirde gördüğünüz üzereİyiliklerine, lütuflarına sebep olacak bir ibadet mi var?” diyişle ibadetlerimize güvenmenin komikliği dile getirilir. Sabahtan akşama, akşamdan sabaha ibadet de edilse hangi can buna dayanır da güç yetirir! Ola ki güç yetirilse bile bu neyin karşılığı olabilir ki!
“Gaflete, hataya, cahilliğe bakıp da bunu kulluk diye adlandırma” ifadesinde de kulluktaki hakikate –derinliğe- dikkat çekildiği görülür.
“Yokla, hele kendini gör, sende kim, ne var?” diyişle de bahşedilen bunca güzelliğe rağmen –-aslımıza rağmen - bizden zahir olanlardaki eksikliklerimizden duyulan mahcubiyet dile getirilir.
İyi ama bir çıkış yolu yok mu acaba bu girdaptan? Birim aslına uygun nasıl davranabilir?

Zâriyat sûresi 56. âyet
(Esirgeyen ve bağışlayan Allah’ın adıyla)
“Ben cinleri ve insanları, ancak bana kulluk etsinler diye yarattım.”

Dilerseniz muhtelif kavramlar üzerinden ilerleyelim:

İbadet ve kulluk diyince ne anlamalıyız?
İbadet: İnsanın tek tanrılı dinlerde Allah’a, diğer dinlerde ise inanıp bağlandığı kudrete kulluğunu göstermek üzere yaptığı hareketler, tapma tapınma anlamı taşır.  Allah’ın hiçbir şeye ihtiyacı olmadığı gibi şüphesiz bizim ibadetlerimize de ihtiyacı yoktur ancak biz, ibadet ile disipline olur hakikati idrâke teşvik ediliriz. Buradaki zafiyet kartopu misali büyür, önce disiplin kaybı, lâubalilik arkasından ise kulluktaki zafiyeti doğurur. Öte yandan “yüz gramlık ibadet ettim, beş yüz gramlık hayır yaptım, o zaman bir hesap çıkar ve buna uygun bana hakkım teslim edilir” diyen bir Hak âşığı da bulamazsınız. Zîra  “Rabbim Allah” diyen ibadetlerini aşk tadında yaşar. Aşk ile disipline olup ummanları aşar, hiçbir hesaba kitaba takılmayacağı gibi menfaatlerden de arınmış olarak ibadetlerine yönelir ve Hak ile bir ve beraber oluştan dem alır taşar. O hâlde ibadet bir araçtır ve bu araçla aşk yaşanır, Hak tahsil edilir, disipline olup “Rabbim Allah” diyip istikamet eylenir.

Kulluk: Allah bilinciyle yaşamak demektir. Allah “Ben seninleydim ey kulum, sen kiminleydin?” dediğinde “Seninleydim” diyebilmektir. Seninle oluş ise sadece fiili ibadetler ile zuhura gelmez. İnsan yaratılışı gereği daima Hak ile bir ve beraber olandır. İnsandan bu hâl üzere -donanımına uygun olarak- derinlik beklenir. İbadet disipline eder disipline oldukça da hâl, tavır, latif insanı, kâmil insanı, Kur-an’ı yaşayan ve onu hayatına uyarlayan insanı ortaya çıkartır. Aşk yoksa, sevgili uğruna şekil alıyor olmanın zevki yoksa, bu yapı nasıl ortaya çıkar? O hâlde aşk önemli bir anahtardır. Allah’a korkuyla ya da korkulduğu için değil muhabbet ile yaklaşılır. Muhabbetsizlik insanlıktan düşürür hatta hayvanlık şöyle dursun muhabbetsizlik makineleştirir.

Gaflet: Gerçeklerden habersiz olmaktır. Gerçeklerle ilgilenmemek, onları umursamamaktır. İnsan, donanımı gereği Hakk’ı bilecek, Hakk muhabbetini yaşayıp bu bilinçle hareket etmeyi başarabilecek güç kendisine bahşedilendir. Kendisine bahşedilen donanımı gerektiği şekilde değerlendiremeyen, değerlendiremediği nispette gaflet batağındadır. Buradan kurtuluş ise yine aşkladır. Allah muhabbeti gönülde uyanmaya başladı mı kim gerçeklere karşı duyarsızdır? Kim aslî yapısına ihaneti zevk edinip de kendinden haberi olmayandır? Yeter ki o muhabbet uyansın, yeter ki gaflet batağının sarsıntısıyla bir sarsılalım, kendimize bir bakalım, aslımızla bir yüzleşip aslımızı idrâke soyunalım, bize neyin huzur, mutluluk verdiğine, neyin bizi biz kıldığına bir bakalım. Aşka tutunup da elbet yollar aşılır ama kiminle ne ile aşk yaşıyoruz diye de dönüp bir bakmak gerekir. Sığlıklarla yaşanan aşk gaflet batağına çekilmeye sebeptir.

Cürüm: Suç anlamı taşır. Sözlükte “suç;” ahlâka, törelere, yasalara aykırı davranış olarak tanımlanır. Tasavvufî açıdan meseleye baktığımızda, Allah’ın ahlâkından zerreliğimize lütfedileni ortaya koyamadıkça doğar. Bu ise özde olana aykırı davranışlar sergilemek anlamına gelir.  Bu sebeple kâmil insanların kendilerine suç atfetmeleriyle, nefsine esir olanların suçları arasında şüphesiz ki nice farklar vardır. Kâmil insan, kemâle koştukça en ufak bir tozu bile kendisine yakıştırmayandır ve cürme düşmemeliyim hassasiyetinden ziyade kendime ihanet etmemeliyim, özüme zulmetmemeliyim, sevgiliyle oluştan kendimi mahrum bırakmamalıyım hassasiyetini taşır.  Bu da yine aşksız olmaz. İyinin, güzelin aşkı doğdu mu da kimse nefsinin sığlıklarıyla aşk yaşamayı kendine yakıştırmaz.

Bilgi cehalet ve aşk:
Bilgi şüphesiz ki önemli bir kıymettir. Ama aşk yoksa bir adım dahi atmanız mümkün değildir. En büyük cehalet ise Allah’ı bilmemektir,  hele konu tasavvuf olduğunda doğru bilgiyle amel etmek gerekir. Bu da aşkın yaptıracağı iştir. Bir Hak âşığı, Allah’ı ile bir ve beraber olmak ister. Muhabbetine çıkar karıştırmaz. Bu onun öncelikle özüne muhabbetidir. Bu muhabbet ona kendisini unutturur ama aynı oranda da kendisini buldurur.  Âşık, “Allah” der istikamet eyler. Âşık, “Allah” der devran eyler. Âşık “Allah” der kendisine bahşedilen donanımı en doğru şekilde değerlendirmenin savaşını verir.

Âşık olan, şükür ehlidir ancak yaratılmışın, Yaradan’da yok olduğu bilinciyle hareket etmeye başlandığında, kendimizde benim diyebileceğimiz bir vasıf da bulamayız! Şükre bile bizleri götürecek donanım yine şüphesiz Hakk’ın lütfüyledir.   Üstelik sabahtan akşama, akşamdan şükür de etsek, biz bu şükrü yaşamıyorsak bu da ifadesizdir.

Bu noktada teşekkür ve şükür önemi dersek şunlar söylenebilir:
Şükretmenin yolu önce teşekkür etmekten geçer. Gördüğü iyilik karşısında teşekkür etmeyi bilmeyen, Hakk’a teşekkür etmeyi nasıl bilecek? Gördüğüne teşekkürü bilmiyor, gördüğünün hakikatine yani görmediğine nasıl teşekkür edecek?... Şükrün derinliklerinde; her ne ki yaşanıyor, sevdiğimiz sevmediğimiz, bizi mutlu eden veya etmeyen neticede Hakk’ın eseri olduğuna göre her iki hâle de şükür vardır. Gördüğü iyiliğe teşekkürü bilmeyen kötülük olarak algıladığına nasıl şükreder? Ondaki hikmeti nasıl görür? Muhabbeti aşkı nasıl bulur? O hâlde şükür, sanıldığı kadar kolaylıkla gerçekleştirilebilen bir hâdise değildir… Ama âşığı, âşık kılan bir hâdisedir.

Öte yandan, dil methiye ile şükreder, azalarımız onları yerli yerince kullandıkça şükreder, îmân sahibi kılınışımız ibadetlerimizle şükreder, kalbimiz “Allah” diyip nefsi attıkça şükreder, Teşekkürü bilmeden şükrün derinliklerini idrâk mümkün olmaz. Birim kılınışımızdaki en büyük şükür mertebesi ise, öz benliğimizin değil midir? Cüzî hakikat kendinden açığa çıkartılanlarla Küllî hakikatine şükür hâlindedir. Küllî hakikat ise; cümle yarattığından muhtelif görünüşleriyle yansıyan olmakla şükrün kendinden kendine oluşunu bildirir.

Bütün bu seyran içersinde ise insan, yok var olarak devran hâlinde. Aşk sunulan olup aşk ile seyran hâlinde ve der ki “aslî vatanda nasıl safiyet içersinde isem öyle sana dönmeyi dilerim. Bu hâlden uzaklaştırıp da eleme, gama, ayrılık acısına salma sen.” İnsana bahşedilen donanımla insan, bu hâli ortaya koymaya soyunur, soyundurulur. İnsan, özünü mülk diyarına âdeta açtırabilecek –taşıyabilecek, aksettirebilecek- vasıflara haiz kılınandır.

Aşk ile seyran, aşk ile umman, aşk ile devran, aşk ile ihsan

İnsan, daima isteyen –dileyen, hep bir şeyleri istemek üzere avuç açan- nasıl olur da şiirde geçtiği üzere “Geldim geleli âleme, ettin bana ihsân, Her arzumu verdin, burada kalmadı noksân” diyebilir?  
Âşık, ihsandan gayriyi görmez ki! Her ne ki zuhurdadır o Hakk’ın armağanıdır. İhsan; sözlük anlamı olarak iyi davranma, iyilik etme, bağışta bulunma, bağışlama demek. Âşık, her nefes Allah’ın ihsanıyla muhataptır. Daima olanı iyi ve güzel görür.

Üstelik nefis, nasıl bir oyun ederse etsin neticede insan aldığı her nefeste Hakk’ı bilme, tanıma, ona olan muhabbeti yaşama fırsatı yakalamakla ihsana uğrayandır.
Doğum kapısıyla girdik bu âleme ve ölüm kapısıyla da çıkacağız. Her nefeste ise muhtelif muhataplıklarımız var. Bu muhataplıkların da bize anlattığı, bildirdiği, tanıttığı hakikatler, hikmetler var. Biz bunlarla muhatap oldukça gelişiyoruz, adım atıyoruz, sevgilerin hakikatini tanıyoruz, dünya hayatından alacaklarımızı âdeta heybemize doldurup sevgilerin hakikatini tahsil ederek yolumuzda ilerliyoruz. Bu, bize bizi bulduruyor, bizi tamamlıyor, bütünlüyor, böylece potansiyelimizi ortaya koyma çabası içinde kendimizi yakalıyoruz ve kendimizi gerçekleştirmeye soyundukça da aslımızla buluşuyoruz. Bu da Hakk’ın ihsanı değil midir?

Diyelim ki; biz, nefis batağından baş kaldıramadık, bütün bunların da farkında değiliz durum yine değişmez. Üst noktadan baktığımızda daima ihsan vardır ve noksan yoktur. Her şey hikmet üzere vardır, başa gelir ve ilâhî yaratılış tablosunu zuhura erdirir. Bu hâli idrâk etmek ise; kulun kendi gerçeğini bildiğini, yegâne gücün Allah olduğunu kabullendiği ve sistemin işleyişinin farkında olduğunu ortaya koyar. Ancak mesele bununla da kalmaz. Nefsimizi ıslahımız ölçüsünde noksan algımızda farklılık olur. Nefis, ne kadar ıslah edilebilirse,  Hakk’a bağlanışımız o kadar kuvvetlenir ve “neyin iyi, neyin doğru, neyin hayırlı olduğunu Allah benden daha iyi bilir” dedik mi noksan algısı da yavaş yavaş silinmeye başlamıştır.

Allah  “İsteyin ki vereyim diye de buyurur. (Mü’min sûresi, 60.âyet).  Ama noksanı görmeyenin arzusu, Hakk’ın cemalinden gayri ne olur? Bizler ise içinde bulunduğumuz seviye üzerinden devamlı isteriz ama istediğimize kavuşmak için her yol mubahtır dediğimizde işin rengi değişir. Doğru yoldan ayrılmadığımız nispette ise olandaki hayır kendini gösterir. Doğru yoldan ayrıldığımız nispette ise hayırsızlıklar gelip bizi bulur.

ve Hakk’a yürüyüş…
Allah'tan geldik ve Allaha gidiyoruz.

 “Firkat oduna, dûzaha Allah beni atma!
Sevdiklerinin bâşı için, cânımı yakma!
Ken’ân kulunun çoksa da isyân ü günâhı,
Dûr etme cemâlinden onu, cehline bakma!”

Yine her zaman ki gibi Ken’an Rifâî Hazretleri kendisinden hareketle bizlere yolu gösteriyor. O hâlde tutunalım onun niyazına ve şöyle diyelim:
Allah’ım bildiğim, bilmediğim bütün günahlarımdan sana sığındım. Sen affeyle.
Allah’ım bütün cahilliklerimden, seni bilemeyip, hikmetini göremeyip sergilediğim cümle isyanlarımdan sana sığındım. Sen affeyle.
Allah’ım merhamet eyle, kusurlarımı yüzüme vurma, beni yaptıklarımın eline bırakma,
sığındım Muhammed’ine (s.a.v.). Onun yolunda yokluğunu bilene. Senin muradını lâyıkıyla yerine getirebilmek için didinene. Onlara bahşettiğin nurunun aşkına, onlardan açığa çıkardığın güzelliğinin aşkına,  pür hata, pür günah da olsam, yüz çevirme.  Sensiz olursa cennet dedikleri bile, Sâfi’nin dediği gibi adından şüphe duyulmalıdır elbet cennet mi orası diye. Ama düşünüyorum da belki de cehennemin adı benim cehlimden olmuştur cennet diye.

Bitirirken;
İncelemeye çalıştığımız Ken’an Rifâî Hazretleri’nin “Eliften Ya’ya Kadar” adlı bu şiiri, İzzettin Hümayi Bey (Elçioğlu) tarafından “hicazkâr makamında, “soyfan” usulde bestelenmiştir. 
Bizler bu şiir vesilesiyle kendimizle korkmadan yüzleşmeye çalıştık. “Karagöz ile Hacivat” hikâyesinden yola çıktık îmân zevkiyle bir kültür hazinesi içersinde yollar aştık. Şimdi hayatın içine dalacağız ve dilerseniz yine hep birlikte bir sonraki bölüm vesilesiyle Hazretin yeni bir şiiriyle daha buluşacağız ve yeni ummanlara da açılacağız.  Ama artık sanırım kendime, -özüme ,potansiyelime- ihanet etmeden nasıl yaşayabilirim diye bir soru var zihinde. Bir gayret var belki de fiilde. Yakışmazdan yakışanı çıkarıp da almaya meyil var serde.  “Aman canım sende, benden bu kadar işte” desek de bir bakış var derinden derine. Aşkın işidir bu, inan sen de. Hazret’in sesi yine çeker enginlere enginlere, “seyran eyle ummanları” diye diye… Bu sana bahşedilen aşkının işidir, inan buna sen de.

 

LUGATÇE

Â’yan: “ayn”lar; â’yan-ı sâbite
Avdet: dönüş, geri geliş
Ayân: Belli, açık
Cehil:Cehalet
Duzah: Cehennem
Elif: Arapça alfabenin ilk harfi.
Eltaf: Lütüflar, iyi muamele
Fatiha: Açan, açılacak şeylerin başı
Gevher-i yekta: Tek, eşsiz cevher
Hicran: Ayrılık
İfa: Yerine getirmek
İhsan: Bağışta bulunmak, lütfetmek.
İdrâk-i Maâni: Yüce mânâların kavranması
Kāl: Söz
Kamet-i Tuba: Tuba ağacı gibi boy pos
Keyneyn: İki dünya, dünya ve ahret
Maâni: Mânâlar.
Mecal: Takat, güç, kuvvet
Od: Ateş, yakıcı etki
Perde-i suret: Suret perdesi
Sikke: Madeni para, makam bildiren külah
Sûret: Dış görünüş, tasvir.
Ta’dad: Sayma
Taat: Allah’In emirlerine uymak, ibadet, takva,
Ulyâ: Pek ulu, pek yüksek
Yâ: Arap alfabesinin son harfi.

 

KAYNAKÇA:
Kur-an’ı Kerim Meali - Yaşar Nuri Öztürk 1994 - Hürriyet Ofset Matbaacılık ve Gazetecilik A.Ş.
www.kuranmeali.org
İlâhiyât-ı Ken’an: 1988 Hulbe Yayıncılık, Hazırlayan: Yusuf Ömürlü, Dinçer Dalkılıç/ Sayfa: 40-41
İlâhiyât-ı Ken’an: Cenan Eğitim, Kültür ve Sağlık Vakfı Yayımı. 2013- Hazırlayan: Prof. Dr. Mustafa Tahralı/ Sayfa: 78-79
İlâhiyât-ı Ken’an Müzik Cd’si: Cenan Eğitim, Kültür ve Sağlık Vakfı Yayını. 2001 Solist: Ahmet Özhan 
Yirminci Asrın Işığında Müslümanlık: 2000, Kubbealtı Neşriyatı Yazarlar: Samiha Ayverdi, Nezihe Araz, Sofi Huri, Safiye Erol,
Ken’an Rifâi – Sohbetler: 2000, Kubbealtı Neşriyatı, Hazırlayan: Samiha Ayverdi
Ken’an Rifâî – Şerhli Mesnevî-i Şerif: 2000, Kubbealtı Neşriyatı
Misalli Büyük Türkçe Sözlük – Kubbealtı Lugatı – İlhan Ayverdi
https://www.luggat.com
Zerredeki Okyanus/ Ken’an Rifâî ile Kendinden Kendine Yolculuk: 2003, Derleyen Gülmisal Gürsoy 


İLETİŞİM BİLGİLERİ:         Kadem Musiki ve Edebiyat Degisi   -   Türk Kültür ve Sanat Derneği -/ ...... YAZARA E POSTA GÖNDERİMİ....
Sayfa Başı